Een dood in Petersburg. Geschiedenis van Kapt. A. Meijer van de Piet Hein

Ennee Teunis Teensma“Op de kruinen van de duinen,
Staat de vuurkolom geplant,
Die met luister in het duister,
AIs een helder kustlicht brandt.

Vol gevaren, zijn de baren,
Waar de zeeman zoekend dwaalt;
Donk’re luchten doen hem duchten,
Waar geen ster hem tegenstraalt.

Maar van verre, al, een sterre,
Schijnt de vuurbaak op het nat;
Alle nooden zijn gevloden
En de zwerver vindt zijn pad.”

John Eric Banck

(Banck was van 1858 tot 1893 eigenaar van het eiland Schiermonnikoog)

Ik vervolg mijn onderzoek. Nadat ik al veel over mijn voorvader kapitein Aldert Jacobs Meijer heb achterhaald, houd ik nog steeds veel vragen over.

Een belangrijke vraag voor mij is: hoe en waar is hij nou precies overleden?

Van mijn moeder hoorde ik altijd dat Aldert op reis is overleden en gebalsemd in St. Petersburg is begraven. Een raar verhaal. Balsemen is logisch als je het lijk een lange reis terug laat maken. Maar als je het ter plekke begraaft, waarom zou je het dan balsemen?  Ik ga verder met mijn onderzoek en word rijkelijk beloond.

De Piet Hein, Gezagvoerder A. Meijer, in 1869 door Jacob Spin

De Piet Hein, Gezagvoerder A. Meijer, in 1869 door Jacob Spin

Het eerste wat ik vind is de inschrijving van de dood van Aldert Meijer door de burgerlijke stand in Nederland. Stilletjes lach ik, als ik zie dat mijn betovergrootvader het de bureaucraten moeilijk heeft gemaakt.

Het is 1877 en de inschrijfboeken van de burgerlijke stand met voorgedrukte pagina’s hebben hun intrede gedaan. “Voor mij zijn heden verschenen… en …

Het enige wat de ambtenaar van de burgerlijke stand hoeft te doen, is de opengelaten ruimtes in te vullen. Handig omdat de ze je werk besparen, maar dan moet wel iedereen zich aan de regels houden. En dat doet Aldert Jacobs Meijer niet.

Het gemeentehuis van Nieuwendam, Nieuwendammerdijk 421.

Het toenmalige gemeentehuis van Nieuwendam, Nieuwendammerdijk 421.

Op 24 december 1877 wist de ambtenaar van de burgerlijke stand in Nieuwendam zich waarschijnlijk het voorhoofd af. Hij heeft een verklaring van het Nederlands Consulaat in St. Petersburg ontvangen. Die moet hij inschrijven maar daar zijn de pagina’s van zijn inschrijfboek helemaal niet op ingesteld. Wat te doen!? De oplossing is snel gevonden. Alle voorgedrukte tekst streept hij door, en in de vrije ruimtes er tussen schrijft de ambtenaar, zo goed als het gaat, de verklaring van de consul over.  Je moet toch wat? Ik lees het resultaat:

aanhef inschrijving Meijer

Heden den vier en twintigsten december Achttien Honderd Zeven en Zeventig is door ons ondergetekende , Ambtenaar van den burgerlijke stand in Nieuwendam ingeschreven de volgende acte van overlijden N 3.

Opheden den vier en twintigsten dag der maand september van het jaar achttien honderd zeven en zeventig  ontvingen wij ondergetekende Sixtus Augustinus Sijthoff, Consul der Nederlanden te St. Petersburg, ten deze handelende als ambtenaar van den burgerlijken stand, uit het St. Maria Magdalena Hospitaal mondelingsch berigt dat op den twintigsten dag dezer maand des voormiddags ten elf ure in genoemd hospitaal, staande aan de Toetsjkof brug, is overleden Aldert Meijer, van beroep, zeevarende, schipper van het thans in deze haven liggende Nederlandsch schip ,,Piet Hein”  wonende te Nieuwendam, in den ouderdom van zes en vijftig jaren, weduwnaar (namen zijner overledene echtgenoote en zijner ouders onbekend), zijnde geboren op Schiermonnikoog.

Na ontvangen berigt hebben wij ons in het hospitaal begeven en ons van het overlijden van genoemden, ons bekenden Aldert Meijer verzekerd.  Verder leggen wij ons hierbij over den ons toegezonden volgbrief van het Consulaat waarop het overlijden van Aldert Meijer door A. Gavriloff van het St. Maria Magdalena Hospitaal is afgeteekend en hebben wij deze hiervan ook opgemaakt en onderteekend. S.A. Sijthoff

Sijthoff was vijf jaar eerder,in 1872,  benoemd en moet Meijer regelmatig ontmoet hebben, want in de haven moesten voor een schip allerlei betalingen worden verricht via het consulaat.

Virtuele reis

Nu weet ik dus dat Aldert niet onderweg op zijn schip is overleden maar in een Russisch ziekenhuis. Via google translate, google maps en google streetview reis ik snel over de wereld en vind het betreffende ziekenhuis, of wat daarvan over is. De brug die de consul noemt heet tegenwoordig net iets anders, en het voormalige ziekenhuis blijkt net te worden afgebroken als de auto van Streetview langsrijdt om foto’s van de straat te maken. Maar toch: dit ik de plek waar mijn betovergrootvader Aldert is overleden.

Maria Magdalena Hospitaal beter

Rechts de ruïnes van het eens zo moderne Maria Magdalena Hospitaal in St. Petersburg waar menig Nederlands zeeman werd verpleegd.

Petersburg is dan al een veel grotere stad dan ik me had voorgesteld. Ik begin er langzaam een beeld van te krijgen. Als je Petersburg binnenvaart over de Neva, dan ligt er aan je linker hand een groot bebouwd eiland, Vasili Ostroff. Vaar je verder, dan kom je grote brede bruggen over de Neva tegen. Het is dus handig om voor de bruggen aan te leggen, en daar bevind zich een grote handelskade, met daarachter dus het Maria Magdalena Hospitaal.

Panorama_of_Saint_Petersburg_from_Palace_Bridge

In een beschrijving uit de negentiende eeuw, Iets over de Hospitalen van Petersburg en Moscou kom ik er achter dat het Maria Magdalena Hospitaal een voor zijn tijd zeer modern ziekenhuis was. Het was bovendien de aangewezen plek waar buitenlandse zeelieden naartoe werden gebracht als ze ziek werden:

Onmiddelijk aan de Newa geplaatst waar de scheepvaart zeer levendig is, dient het vooral den matrozen en daardoor ook den Hollandschen ter verpleging.

Het telt 250 bedden en wat de schrijver bijzonder vindt: ‘de inrigtig der secreten.’ De Russen hebben waterclosets. Zeer modern en hygiënisch:

‘Afgesloten van gang en ziekenzalen, verspreiden ze geene stank. De Lijders begeven zich derwaarts, en hebben geen nadeel van eene andere temperatuur, dewijl in deze vertrekken eene open haard gestookt wordt, die tot verwarming en ventilatie tevens dient.

Al lezende geniet ik van het ouderwetse Nederlands.

Naar Zaandam

Ik heb nu een antwoord  op mijn vraag, maar is er meer? Om dat te weten te komen reis ik naar Zaandam. Ik rijd mijn auto een parkeergarage binnen in een groot gebouw dat lijkt te bestaan uit op elkaar gestapelde houten huisjes. Het is het gemeentehuis.  Zijn ze stapel in Zaandam? Je, een beetje wel, want het hele centrum is een soort postmoderne pastiche van nagemaakte oud-Zaanse huisjes, schijnbaar willekeurig naast en op elkaar gestapeld.

Zaandam. Foto: Marco in 't Veldt

Zaandam. Foto: Marco in ‘t Veldt

In het gemeentehuis bevinden zich ook de archieven. Daarvan is zo’n zestig meter archief van de familie Kaars Sijpesteijn, van windmolens, rolrederij tot en met linoleumproductie.

Van het rederijarchief schijnt niet veel over te zijn, maar ik heb geluk. Ik vraag een aantal dozen aan, een halve meter zal het zijn, en open ze gespannen. Oude boeken en mappen vol correspondentie. En dan: ja! Een dikke stapel documenten die bijeen wordt gehouden door een soort veter die er doorheen loopt. Correspondentie van de Piet Hein. Onderop liggen brieven in een prachtig handschrift dat bovendien goed leesbaar is. Ondertekend: A. Meijer.

Handtekening kapt. a. Meijer van de Piet Hein

Handtekening kapt. A. Meijer van de Piet Hein

Het ontroert me om het te lezen. Voor het eerst dat ik iets tastbaars zie van Aldert Meijer, iets van zijn gedachten. Mijn familie!

Bovenop brieven in een ander handschrift, ondertekend R. H. Vil. Er tussendoor liggen nog vele andere brieven en telegramafschriften.

Ik heb niet heel veel tijd, en blader snel door naar de overgang van het ene naar het andere handschrift. Op 3 september 1877 schrijft Meijer nog gewoon een brief aan reder P.H. Kaars Sijpesteijn over de stand van zaken in Petersburg. De aanhef Patroon! met het uitroepteken er achter, blijkt in die tijd veel gebruikt te worden.

Opvallend is de vriendschappelijke toon in de brieven Meijer houdt zijn reder goed op de hoogte. Het lossen kost veel tijd, want hij moet een eind de Neva opvaren onder de bruggen door. Kapitein Enne Teensma is er ook met zijn schip Cornelia, net als kapiteins J. Zeilinga en De Boer, die allemaal voor P.H. Kaars Sijpesteijn varen.

In het p.s. wordt een Jan Bok genoemd. Als ik het goed heb, is dat een zoon van de scheepsbouwer van Meursing waar de Piet Hein gebouwd is. Jan Bok werkt later tot op hoge leeftijd als scheepstimmerman op de werf Meursing en trouwt Lollina Zeilinga, een dochter van de schoonfamilie, zeilmaker Feije Zeilinga. Het is een kleine wereld.

Zeer geachte Patroon!

Ingesloten ontvangt u de quitansie van de gelden door kapt Hoeksma ten behoeve van zijn schip bij den heer Heimburger de Somma van hondert en tagtig Roebel Zilver en aan den heer Heimburger door mij betaald. Het stond bij mijne aankomst met mijn lossen hier slecht voor, daar ik op drie plaatsen moest lossen en dan nog verder door de Bruggen maar door Goede Vrienden en goede bekendschap is het mij nog gelukt de hele lading aan Tol (??) te lossen, en hoop vandaag ledig te worden en ga dan heden nacht naar Staveranski alwaar de lading voor mij en Enne van de Cornelia klaar zijn. De laatstgenoemde is hier gisteren gearriveerd alles wel.

Overigens geen bezonders als de hartelijke groeten aan Familie en Vrienden.

Noem ik mij uw dienaar,

  1. Meijer

P.s indien er niets bezonders voorvalt schrijf ik u niet weder als bij vertrek. Kapt de Boer en kapt J, Zeilinga zijn lading is ook klaar. Groet UEdele van mij en ook Jan Bok

Ondanks de afstanden en de toen nog beperkte communicatiemogelijkheden hield men nauw contact. En Aldert zat al vanaf zijn zestiende op zee. Veel van de mensen waar hij zaken mee deed kende hij waarschijnlijk al lang.

Een soort van een broerte

De Piet Hein ligt op 4 september 1877 net afgemeerd aan de kade van de Neva aan Vassile Ostrov, het eerste wat men tegenkomt als een schip de stad binnenvaart. Het schip zal hier weken liggen. Wat me opvalt in de papieren die ik tegenkom, is dat de schepen vaak nog meer tijd kwijt zijn aan het laden en lossen, dan aan de reis zelf. Uiteraard doet de bemanning dit zelf, misschien geholpen door enige Russen.

De handelskade van St. Petersburg in de negentiende eeuw. Stoomschepen en schoeners liggen aangemeerd om te laden en te lossen.

De handelskade van St. Petersburg in de negentiende eeuw. Stoomschepen en daarachter schoeners liggen aangemeerd om te laden en te lossen.

Maar dan gebeurt het: kaptitein Meijer stort op het dek van zijn schip in elkaar. Stuurman Roelof Vil schrijft meteen een heftige brief naar Nederland wat er aan de hand is. De brief is gericht aan Zeilinga, zonder hoofdletter. Ik neem aan dat het moet gaan om kapitein Abraham Edes Zeilinga. Abraham vaart ook voor de rederij Kaars Sijpesteijn en is getrouwd (geweest) met de zus van Aldert Meijer. Het kan echter ook zijn dat een ander lid van de (schoon) familie rechtstreeks in dienst van van de rederij.

Geachte vriend,

Vreemd zal u opzien een brief van mij te ontvangen. Hartverscheurend doet dit mij leed, dat ik UEdele met deze tijding moet bekend maken. Gisterochtend, 4 september was alles met mijn kapitein nog goed en wel, doch plotseling om half 5 wierd hij met zware hoofdpijn gekweld en daarbij nog een soort van broerte, zodat hij eens machteloos was.

Van gistermorgen tot hedenmiddag 12 uur heb ik hem omgetopt (?) en hebben toen met de  equipage Enne Teensma en Eize Teensma en Thomas de Boer het beste bevonden om hem maar zo spoedig mogelijk aan de wal te verplegen. Zoo hebben ik en Enne Teensma hem heden middag 1 uur in het hospitaal gebragt. Tevens moet ik u er nog bij melden, gister en heden nacht liep het hem door, doch toen ik hem van de middag verliet was hij tamelijk bij zinnen van verzocht mij dan ook om het zijn kinders zo koel mogelijk te laten weten.

Zeilinga, de toestand is buitengewoon van slim. Naar ons insziens is zelfs zijn spraak en gezicht belemmerd. Heden avond zal ik hem nog eens opzoeken. En dit is vanzelf zooveel mogelijk maar morgenochtend moet ik de rivier op om te laden. Doch ik zal mijn best doen. Wij hebben goed genomen dat Enne Teensma het de patroon zou laten weten. Dit kan ik u ook melden, mijn hoofd en zinnen loopt mij thans dooreen, hiermede zal ik maar eindigen, en noem mij uw vriend,

Stuurman R.H. Vil

Nb (woord onleesbaar) en hoop u met een paar dagen te schrijven

Veel correspondentie

Als ik verder zoek in de stapel correspondentie, wordt me duidelijk dat de ziekte van Meijer een flinke stroom nieuws tussen Petersburg en Nederland te weeg heeft gebracht. Ik vind telegrammen, Nederlandse en Duitse brieven. Bovendien zie ik al snel dat het slechts een deel van de correspondentie is, ‘de andere kant’ ontbreekt.’ Er is bovendien ook nog een briefwisseling geweest met kapt. Teensma.

In de brieven worden meestal alleen achternamen gegeven en de handtekeningen zijn vaak onleesbaar. Insiders onder elkaar. Als ik het goed begrijp werkte de rederij met vaste bevrachters, cargadoors. Die regelden dat er vracht lag te wachten op de schepen, of voor de verkoop van de vracht. Witt en Co, heet één van die bedrijven.

Ook een Heimburger wordt vaak genoemd. Mannen die lang zaken deden met elkaar en elkaar goed kenden. Veel is er niet over hen te vinden, maar ik kom er al snel achter dat het moet gaan om Nicolaas Heimburger.

Brechtus Kaars Sijpesteijn – de broer van Piet Hein en een minder succesvol reder – noemde zelfs een schip naar Heimburger. In 1863 liep de tweemastschoener Nicolaas Heimburger van stapel, die naar de handelspartner werd genoemd. Kapitein is dan Jacobus Teunis Mellema. Hij is ongetwijfeld familie van de ‘Mellema’ die 1e klerk van Heimburger is.

de Nicolaas Heimburger te koop

de Nicolaas Heimburger te koop

In Petersburg wonen in die tijd grote groepen buitenlanders, het is de meest Europese stad van Rusland. Daaronder zijn veel Duitsers, maar er wonen ook zo’n 1500 Nederlanders. Die worden Ruslui genoemd. De meesten daarvan komen uit Vriezenveen. In de correspondentie kom ik de Ruslui niet tegen, maar Meijer moet ze ongetwijfeld gekend hebben. Ze hadden er veel winkels rondom de Hollandse Kerk. Heimburger blijkt echter een Deen. Zijn Klerk heet Mellema, en is ongetwijfeld afkomstig van Schiermonnikoog. Witt schrijft in het Duits.

Aangrijpend

Nu Meijer buiten bewustzijn is, moet er veel geregeld worden. Stuurman Roelof Vil van Schiermonnikoog is op dat moment 27 jaar. Jong maar ervaren. Geluk voor hem is dat hij er niet alleen voorstaat. Kapitein Enne Teensma – die ook voor Kaars Sijpesteijn met de Cornelia vaart – is ook net aangekomen. Vil moet zijn aandacht verdelen tussen zijn zieke kapitein en de zorg voor het schip. De lading moet gelost worden, nieuwe lading ingenomen. Een proces dat weken kost, en dat niet mag komen stil te liggen nu Meijer uitvalt. Ook de Nederlands Consul helpt en regelt het nodige.

Het hele gebeuren grijpt Vil emotioneel duidelijk nogal aan. De rest van de correspondentie geef ik als bijlage onder aan dit artikel, maar hier geef ik de loop van de gebeurtenissen in het kort weer.

Op 4 september krijgt Meijer zware hoofdpijn en een kwartier later stort hij in elkaar op het dek, met een soort van beroerte. Hij kan nog net aan zijn stuurman Roelof Vil voorstellen om het schip maar weer te ankeren en te blijven liggen. Er wordt overlegd. Iedereen vindt het het beste om Meijer naar het ziekenhuis te brengen. Dat kost de nodige moeite maar met verenigde krachten lukt het. In het ziekenhuis komt Meijer soms nog bij, al lijkt hij slechter te zien en te horen. Vil en alle zakencontacten sturen telegrammen naar Kaars Sijpesteijn, die ze laten volgen door uitgebreidere brieven.

Zakenpartner Witt beveelt een uitstekende arts aan. Die denkt dat het gaat om een ‘Herzubels,” hartproblemen. Waarom de arts dit denkt is mij een raadsel. De ziekteverschijnselen van Meijer lijken precies op die van mijn vader. Mijn vader had een bloeding in zijn hoofd, tussen de hersens en de schedel. Daardoor kwamen de hersens in de knel en trad bewustzijnsverlies op. Mijn vader kwam af en toe kort bij kennis met een sterk verminderd bewustzijn, om na twee weken coma te overlijden. Meijer overlijdt na korte tijd.

In de tussentijd wordt hij in het ziekenhuis goed in de gaten gehouden en vaak bezocht. Stuurman Vil doet wat hij kan. Namens Heimburger houdt diens klerk Mellema de ook wacht. De Nederlands consul komt en treft de nodige voorzorgen. Hij stelt Kaars Sijpesteijn in Nederland voor om Vil te bevorderen tot kapitein, wat gebeurt. De promotie moet voor Vil een mooie opsteker zij, en hij zorgt dat alles op het schip reilt en zeilt ‘alsof kapt. Meijer er zelve ware‘,  maar hij is ook diep bedroeft over het lot van Meijer. Die overlijdt op 21 september 1877.

Telegram van R.H. Vil aan Kaars Sijpesteijn: kapt. A. Meijer is overleden

Telegram van R.H. Vil aan Kaars Sijpesteijn: kapt. A. Meijer is overleden

Er gaan weer de nodige telegrammen naar Nederland. Wat moet er gebeuren? Moet Aldert naar huis om in Nederland begraven te worden? Of moet hij in Petersburg blijven?

Ik probeer me voor te stellen hoe het er in Nederland bij de familie aan toe is gegaan. Meijer had verzocht om zijn kinders het nieuws ‘zo koel mogelijk’ te vertellen. Maar hoe vertel je ‘koel’ dat vader is overleden, dat je wees bent geworden? En ook: dat de inkomstenbron is overleden? Niet onbelangrijk in een tijd zonder sociale voorzieningen.

Moeder Grietje is net een half jaar eerder overleden. Van de vier kinderen is alleen de oudste dochter Stientje net getrouwd. De jongste kinderen zijn nog minderjarig. Wonen de kinderen nog in het ouderlijk huis? Dat is aan te nemen. Er is ongetwijfeld druk overleg geweest tussen de kinderen en ook de schoonfamilie, de leden van de familie Zeilinga in Nieuwendam, en mogelijk ook met net aangetrouwde familie Dijkhuis.

Uit Petersburg komen ondertussen brieven en telegrammen. Ze leggen de omstandigheden uit en vragen wat er met het lijk met gebeuren. Naar huis sturen of in Rusland begraven?

Telegram Witt begraven of terugzenden

De uiteindelijke uitkomst van het overleg wordt gegeven in een telegram, slechts ondertekend met het simpele ‘Zeilinga’: Meijer moet in Petersburg worden begraven.

telegram begravenis in Petersburg Zeilinga

Het schip Piet Hein ligt ondertussen klaar voor de thuisreis, en tijd is geld, maar de trouwe Vil wil niet eerder weg dan dat Meijer begraven is. Hij vraagt Sijpesteijn hiervoor excuus, in een brief die ik erg aangrijpend vind.

Ik ben thans zeilklaar maar door het droevig geschieden met mijn kapitein, die heden ochtend 11 ½ overleden is, moet ik wel zoolang blijven, alsdat het lijk ter aarde besteld is. Mijn Patroon,  gister namiddag was Meijer nog bij kennis, ik heb dan een geruime tijd bij hem geweest, ik vraag hem, als hij iets aan u te zeggen had, of aan zijn kinders, of anders aan boord iets, maar alles neen, als hij zeide tegen mij, ach mijn jonge.

Ik kan de man haast niet verlaten en blijven kan ik ook niet, maar mijn hart dat kwelde mij. Voor de begrafenis heb ik met de consul en de heer Mellema gezorgd, zij zouden dit voor mij in orde brengen, daarvoor hoefde ik geensins bevreesd te zijn. Gister namiddag heeft de Consul aan boord geweest, en hebben de briefen die er waren verzegeld, het geld wat er was aan Hollandse Courant opgeschreven en van de voornaamste kleederen eene Eventaris opgemaakt.

De consul maakt een inventaris op van alle spullen en het geld dat Meijer aan boord heeft.

De Hollandse Kerk aan de Nevski Prospect in St. Petersburg. Foto eind negentiende eeuw.

De Hollandse Kerk met vier zuike en een koepel aan de Nevski Prospect in St. Petersburg. Foto eind negentiende eeuw.

De begrafenis zal plaatsvinden in de Hollandse Kerk. De kerk is het middelpunt van het Nederlandse leven in Petersburg, maar langzaam wordt Duits er de voertaal, en het gebouw ligt nog altijd aan de bekende Nevski Prospect. Het is een groot classicistisch gebouw dat tegenwoordig gebruikt wordt al bibliotheek. Predikant is dan (vanaf 1873) de Groninger Hinderikus Adolphus Gillot.

Het duurt opvallend lang tot de begrafenis plaatsvindt. Deze wordt geregeld ‘naar de stand’ van een kapitein, maar waarom duurde het zo lang? Ik weet het niet. Is er nog familie uit Nederland gekomen met de trein of stoomboot? Het wordt nergens vermeldt, Vil heeft het slechts over vrienden en bekenden.

Nadat Meijer lange tijd lag opgebaard wordt zijn stoffelijk overschot in de namiddag van woensdag 26 sept ‘op eene plechtige wijze ter aarde besteld.’ Vil schrijft dat ‘zeer veel vrienden en bekenden met mij die hem tot zijn laatste rustplaatse de eere bewezen hebben.

Interieur van de Hollandse Kerk, nu een bibliotheek

Interieur van de Hollandse Kerk, nu een bibliotheek

In ieder geval wordt me uit deze reconstructie duidelijk dat er goede reden was om het lijkt te balsemen. Het lijk van Meijer heeft van 21 september tot 26 september 1877 opgebaard gelegen. En al wordt het nergens in de correspondentie vermeldt, in een tijd dat koeling nog niet bestond kon dat maar op één manier gebeuren: het rottingsproces moest worden gestopt. De familieoverlevering blijkt waar: Meijers lijk moet inderdaad zijn gebalsemd.

De Piet Hein vaart daarna meteen uit onder gezagvoering van R.H. Vil en is de volgende dag in Kroonstadt.

De Nederlandse gemeenschap in Sint Petersburg liet in 1831 aan de Nevski Prospekt een Hervormde kerk bouwen.

De Nederlandse gemeenschap in Sint Petersburg liet in 1831 aan de Nevski Prospekt een Hervormde kerk bouwen.

In het Algemeen Handelsblad verschijnt in Nederland op 27 september 1877 de overlijdensadvertentie. Hij wordt geplaatst door de oudste dochter Stientje, die dan inmiddels S. Dijkhuis-Meijer heet. “Wij verliezen in hem een zeer zorgdragenden vader,” lees ik.

Overlijdensadvertentie kapt. A. Meijer in Petersburg, Algemeen Handelsblad 27 september 1877

Overlijdensadvertentie kapt. A. Meijer in Petersburg, Algemeen Handelsblad 27 september 1877

Na de kerkdienst wordt het lijk van Meijer naar zijn laatste rustplaats gebracht, ongetwijfeld in een statige koets met zwarte paarden, passend bij zijn rang als kapitein. Waar hij begraven ligt, meldt niemand, maar in die tijd werden de meeste Nederlanders en Duitsers begraven op de Volkovo-begraafplaats. Een uitgestrekt kerkhof dat zo te zien tegenwoordig bijna helemaal overwoekerd is. Uit wat ik er over lees,  begrijp ik dat het weinig zin heeft om het graf van mijn voorvader daar te zoeken. In de oorlog zijn alle graven, Duits en alles wat er op leek, vernield. Maar in Nederland hangen nog steeds een twee prachtig schilderijen die de herinnering aan hem levend houden.

De Volkovo begraafplaats in St. Petersburg tegenwoordig.

De Volkovo begraafplaats in St. Petersburg tegenwoordig.

—————————————————————————————————–

Bronnen

Hieronder geef ik de correspondentie rond kapitein Aldert Meijer, voor zover ik die terug heb gevonden. Er is nog veel meer zakelijke correspondentie. Ik heb nog niet de tijd gehad of genomen om die te bestuderen. Wie weet, komt dat nog eens. 

Brief stuurman Vil: Meijer van boord

Brief Meijer ziek, 5 september hartverscheurend leed

Brief Vil 5 september p2

brief Vil 5 september p3

Petersburg 7 september Hooggeachte Patroon!

Mijnheer ik acht mij verplicht UEd te laten weten, de omstandigheden aangaande het schip en mijne kapitein. Hierin meld ik dat wij maandagavond leeg waren, en op de Neva voor de brug gingen liggen om de volgende morgen op te gaan naar hier. Dingsdags morgen 4 uur was alles nog goed en wel, plotseling wierd Meijer met zware hoofdpijn gekweld zodat een kwartier later hij geheel buiten kennis was. Het eenigst wat hij mij nog zijde, was steek nog maar weer ketting en laat ons hier liggen blijven.

Om de man aan boord te houden was mij onmogelijk, aangezien het niet vertrouwd was, om 5 minuten bij hem vandaan te zijn. Daarop woensdag de volgende dag heb ik maar besloten tevens ook met zijne eigene wil, om hem maar aan wal te brengen.

Zo hebben wij dan met veel moeite hem woensdagmiddag in het Hospitaal gebracht. Daarop heb ik dan gistermiddag hem weder bezocht en wou dan nog graag het een en ander met hem spreken, maar wat ik ook vroeg, hij antwoordde op alles niets. Dus wat de gevolgen worden zullen, weet men niet. Patroon, wat het schip aangaat, is alles in orde, evenzo alsof Meijer er zelf ware. Wat het laden aangaat, treft slegt.  Door de vele regen, zoodat ik vandaag vrijwat oponthoud had. Mijn plan was, om morgen weer mijn kapitein te bezoeken, maar aangezien kapitein Bakker, die hier thans ook ligt, naar hem toe ging, dacht ons dat ik hier dan maar bleef, aangezien ik ook slegt bij het laden weg kan. Hoogachtende Patroon, mocht het soms ten slimste komen, dat mijn kapitein niet mee kan hoop ik in uwe gunst te zijn, en dan kapitein Meijer zijn wegen te volgen.

Met Hoogachting blijf ik,

Uedele dienaar, stuurman R.H.Vil

———————————————————————————————-

Consulaat tijdelijke benoeming Vil

brief consulaat deel 2

Consulaat  der Nederlanden, den 17/5 september 1877, no 52, Petersburg

Mijnheer!

Op antwoord van uw geeerden letteren van 11 dezer is diendende UEd te berigten dat ik de daarmede ontvangene inlagen aan kapt Teensma en stuurman Vil heb laten overhandigen. Bij de UEd bekende groote uitgestrektheid van de haven heb ik de genoemde persoon nog niet gesproken, doch reeds vroeger met hem overlegd om eventueel den stuurman Vil tijdelijk gezagvoerder over de ,,Piet Hein’’ te benoemen en den tweeden stuurman D. F. de Boer tot eerste stuurman te bevorderen, zodat het schip tot hun aandeel voldoende bemand zoude zijn en geen verdere schepelingen behoefden aan gemonsterd worden.

Ondertussen blijft Meijers toestand nog steeds bedenkelijk, dat zijne herstelling althans twijfelachtig is en hij in geen geval het gezag van den ,,Piet Hein’’  weder zal kunnen aanvaarden. Bij eventueele herstelling zal kapt. Meijer op stoomer of te lande terugkeeren. Mocht hij echter hier overlijden, dan zal eer voor eene stand en rang overeenkomstige begrafenis worden gezorgd.

De zieke heeft in het Maria Magdalena eene goede verpleging, waarover buitendien de heer Mellema, 1e klerke bij den heer Heimburger, nog een waakzaam oog houdt.

Binnen eene week zal de Piet Hein beladen en dus gereed om te vertrekken zijn. Zodra in deze aangelegenheid nog iets belangrijks voorvalt of afgesproken wordt, zal ik niet in gebreke blijven, UEd nader te schrijven.

Gelieve inmiddels Mijnheer! de verzekering mijner volmaakte achting aan te nemen.

(ingewikkelde onleesbare handtekening die van Sijthoff moet zien)

———————————————————————————————————-brief Vil benoemd en laatste bezoek aan Meijer

Brief Vil deel 2 bedankt en Meijer dood

Brief over Meijer ingewikkelde handtekening

Den Heere P.H. Kaars Sijpesteijn te Krommenie

Gisteren nog heb ik kapt. Meijer in het hospitaal bezocht en hem gelukkig bij bewustzijn aangetroffen. Ik maakte vooreerst van die lichte oogenblikken gebruik om hem uw leedwezen te betuigen over zijn thans zo hulpeloozen toestand. Hij dankt voor uw deelneming en nam er genoegen in, dat stuurman Vil eventueel met het tijdelijke gezag over de Piet Hein werde bekleed.

Vervolgens vroeg ik hem of hij behalve scheepsdocumenten ook nog partikulieren papieren aan boord had, hetwelke hij ontkennend beantwoordde. Bij overlijden van kapt. Meijer zal ik nogthans inventaris opmaken van zijn aan bood geladene goederen.

(onleesbare signatuur, moet consul Sijthoff zijn)

Voor de overdracht van de zeebrief en de monsterrol zal ik alsdan zorgdragen.

De inkomende vrachtpenningen van den Piet Hein zullen adressanten Schreiber & Frohne (?) uitbetalen aan den Heer Heimburger dewelke de gelden alsdan met UEdelen zal verrekenen. Ik veronderstel dat zulks Uwe goedkeuring wegdraagt.

—————————————————————————————————

Brief Witt & Co 25 september 1877

Overlijden Meijer door Witt en Co Petersburg 9 sept 1877

Im Verfolg des Ergenenen vom 6 dsf (?) haben wir heute den traurige Pflicht, sie von dem heute Mittag erfolgten Heinscheiden des Capitain Meijer zu unterrichten, und telegrafierten wir Ihnen anslislich dieses betrubenden Vorfalles

*Capitain Meijer heute Mittag entschlafen. Drahtantword ob hiesige Bestattung ob Hinsendung Leiche Heimath gewünscht. Piet Hein beladen was wir bestatigen & worauf wir Ihre gefl Antword gewurtig bleiden.

Wir legen uns. Marktbericht bei, & empfehlen uns Ihnen,

Hochachtungsvoll, Witt & Co,

(Mit den Herren Scheiber & sohne werden wir auf veranlassung des Hernn Heimburger die einkommenden Vracht regulieren, & Ihnen von dessen berichten.

———————————————————————————————–

Telegram

Sijpesteijn Krommenie Holland

21/9/1877

Meijer heden overleden, schip zeilklaar, consul mij als schipper benoemd, brief volgt, Vil

———————————————————————————————

telegram Witt Meijer eingeschlafen heimsendung gewunscht

Kaars Sijpesteijn Krommenie bij Amsterdam

Capitain Meijer heute nach mittag entschlafen. Drahtantwort ob heutige bestattung durch de Höllandische Kirche oder hinsendung leich heimat gewünscht. Piet Hein beladen. Witt

——————————————————————————————-

Telegram Witt begraven of terugzendentelegram begravenis in Petersburg Zeilinga

Kaart Telegram

Sijpesteijn Krommenie

Ik seinde Heimburger begrafenis Petersburg moest geschieden. Zeilinga

———————————————————————————————–

brief Vil wachten detail

Brief Vil 24 september

WelEdele Heer P.H. Kaars Sijpesteijn

Hooggeachte Patroon

Thans moet ik UEdele laten weten alsdat ik nog alhier op de Neva liggende ben, en acht mij nu verpligt, om nu zoolang te wachten, alsdat het stoffelijk overschot van mijn eerwaarde kapitein hier ter aarde besteld is.

Eerwaarde Patroon ik hoop niet dat u mij dit kwalijk neemt, dat ik het schip hierop wachten laat, zeer gaarne zou ik weten, waar dat zijn te ruste komt. Zaterdag 22 is het lijk uit het Hospitaal genomen en in de Nederlandse Kerk nedergezet en zal nu woensdagmiddag 26 sept om half twee ter aarde besteld worden. Wat thans het schip aangaat is alles in de beste orde. UEdele schrijft in de brief aan Teensma, om het overige van de inkomende vracht, bij de heeren Witt & Co te laten, tegen quitantie, maar ik kan geen quitantie krijgen.

Aangezien Heer Witt mij zeide, dat UEdele in algemeen in handel en bekendschap was met hem, zoo achte hij dit onnodig. Dus Patroon kan ik hier niet meer aandoen. De Ink vracht was 856 RZ & 71 Copeke. Hiervan had mijn Kapitein opgenomen 500 RZ, zo is dan nu bij den Heer Witt & Co op afkorting van het faktuur gebleven 336 RC en 71 copeke, 20 Roebel was nog niet geincasseerd daar hebben de heeren Schrijver en Vroom op die goederen beslag gelegd, nog heb ik de heer Witt & C op rekening betaald 42 RZ, aldus blijft voor UEdele nog te betalen volgens rekening 36 RZ en 18 Copiek. Hierbij zend ik u het Factuur van de lading zooals die moet worden uitgelost. Nadere bijzonderheden kan ik UEdele niet mededelen. Verders met achting teken ik mij UEdele dienaar.

RH Vil

——————————————————————————————————–

telegram Witt Meijer eingeschlafen heimsendung gewunscht

telegram Plate meijer ziek

(Telegram) Sijpesteijn Krommenie bei Amsterdam

Capitain Meijer heute mittag entschlafen  (onleesbaar woord)  antword ob heutige bestattung durch die Höllandische Kirche oder hinsendung leich heimat gewünscht. Piethein beladen

Witt

———————————————————————————————————

Brief Witt & Co 25 september 1877

Brief Witt & Co 25 augustus 1877 (sic!, lees: 25 september 1877)

Hernn P.H Kaars Sijpesteijn Krommenie,

Wir beziehen uns auf unser Ergebenes von 14 juni und haben Ihnen zu unseren lebhaften Bedauern zu berichten, dass unser langjährigen freund, capt A. Meijer, vom “Piet Hein,, gestern nachtmittag plötzlich besinnungslos an Bord seines Schiffes niedergesturzt und von seinem Steuermann, sowie van capt. Teensma nach dem Reisigen  Maria Magdalena Hospitale gebracht worden ist. Wir haben Denselben uns bekannten Aertzten jens Hospitales warm empfohlen. Dieselbes  halten die Krankheit für folge eines Herzübels, ohne indessen Heute Bestimmtes sagen zu können.

Wir hielten es für unsere Pflicht, Ihnen dies heute morgen durch Herr Rate telegraphisch zu melden und werden Sie  (…??) von der Weiteren Entwickelung der Krankheit ünterrichten,und wan wir uns für etwelge weitere Diensten in dieser trauriger Angelegenheit zu Ihrer Disposition stellen.

Die Assocuranz auf die Bretter der ,,Piet Hein” sowie der ,, Cornelia” , capt. Teensma, welches Schiff  ebenfalls hier angekommen ist, bitten wir sie, gefl vorkehren zu lassen und empfehlen uns Ihnen mit Achtung und Ergebenheit (?)

Witt & Co

—————————————————————————————————

begrafenisbrief

overlijdensbrief deel 2

Croonstad 27 sept 1877

Hooggeachte Patroon!

Zoals Uedele zeker wel bekend zal zijn is het stoffelijk overschot gisteren namiddag 26 sept van mijn kapitein A. Meijer op eene plechtige wijze ter aarde besteld, zeer veel vrienden en bekenden met mij die hem tot zijn laatste rustplaatse de eere bewezen hebben. Nu moet ik u melden al dat ik zo heden goed en snel op de reede van Croonstad ben gearriveerd. Thans is de wind NZW dat ik hoop morgenochtend de gelegenheid een beetje gunstig is vroegtijdig in Holland te zijn, maar ik zal mijn best doen, en met de beste voorzorgsmaatregelen te werk gaan, en mijn kapitein zijn wegen te volgen. Hierin zend ik u mijn rekening van Petersburg van de dag af dat ik de scheepszaken heb tot mij genomen wat mijne kapitein voor die tijd gehad of gedaan heeft.

R.H. Vil

graf Enne Teunis Teenstra

 

5 thoughts on “Een dood in Petersburg. Geschiedenis van Kapt. A. Meijer van de Piet Hein”

  1. Rudy de Casseres said:

    Het Maria Magdalena ziekenhuis in St. Petersburg bestaat nog steeds, ligt naast een brug. Op deze Russische site meer informatie. U mag me schrijven als u meer informatie wenst. Hier dee site http://www.citywalls.ru/house239.html

    • Hallo Rudy, bedankt voor de waardevolle tip. De foto’s maken goed duidelijk hoe het er uit heeft gezien. Uit de reacties op de site van je link, begrijp ik (via Google Translate) echter dat het wel gesloopt is om plaats te maken voor nieuwbouw met o.a. een parkeergarage.

      • Rudy de Casseres said:

        Het gebouw staat er nog steeds, er bestaan plannen (die kennelijk op dit ogenblik worden uitgevoerd) om een nieuwe vleugel te bouwen, waar dan die genoemde garage in zou zitten. Ik ben er over twee weken weer en zal ‘ns ter plekke kijken wat er gebeurt. Maar in mei stond het ziekenhuis, althans de hele voorgevel aan de 1ste Lijn (Pervaja Linija) er nog. Wel is de naam van het ziekenhuis diverse malen veranderd.

      • Hallo Rudy, bedankt voor je reactie. Ik zou er graag meer over horen, en eventueel een foto zien. Kan dat?

  2. Rudy de Casseres said:

    Het ziekenhuis staat er nog, daar verandert niets aan. Een vleugel wordt wellicht in de toekomst gebouwd, de plannen zijn allemaal goedgekeurd, maar met bouwen is nog niet begonnen. Die vleugel komt aan de andere (achter-) kant van het ziekenhuis, aan de 2de Lijn (2-ая Линия). Ik stuurde een foto van de voorgevel naar uw hotmail adres.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s