Tags

, , , , , , , , ,

appelmarkt Bolsward

Appelmarkt in Bolsward, januari 2018

Afgelopen weekend zat ik een paar dagen in een hotel in Bergen voor een weekendje zee, duinen en cultuur. Op de heenreis kwamen we langs Bolsward. Zo ver ik weet, was ik er nooit eerder geweest, en ik merkte op tegen mijn vrouw ‘Daar is mijn oma geboren. Zullen we er eens kijken?”

Dat deden we. Maar waar was oma Lamberdina Meijer-Marckelbach dan precies geboren? Ik wist het niet. Wat ik wel wist is dat haar vader Gijsbert Matthijs Märckelbach in Bolsward een boekhandel/drukkerij heeft gehad.  Maar waar? Aan de Appelmarkt in het centrum zagen we een boekhandel. “Als ze het ergens weten, dan is het hier. En wie weet, was het wel hier. Zullen we het gaan vragen?” vroeg mijn vrouw, en ze liep er al naar binnen.

Nee, van een boekhandel en drukkerij Märckelbach hadden ze bij het Boekhuis in Bolsward nog nooit gehoord. En de winkel zelf zat er pas vanaf ongeveer 1930, vertelde een aardige meneer, die meteen voor ons online begon te zoeken of hij daar iets over Märckelbach kon vinden. Maar nee…

Onverrichter zaken keken we nog wat rond, we dronken een kop koffie bij de Hema en reden daarna verder naar Bergen.

boekhuis

Het Boekhuis in Bolsward, ongeveer in het midden achter de boom.

Leve internet

Lang leve het internet. Hoewel het onderzoek naar de familietak Märckelbach pas achter in mijn agenda staat – eerst het onderzoek naar mijn opa Meijer afmaken – ging ik toch op onderzoek uit via Google en diverse onlinearchieven. Lees hier het voorlopige resultaat van een kleine speurtocht.

Op 19 mei 1843 kondigt Pieter Martens Feenstra in de Leeuwarder Courant aan dat hij zich vestigt in Bolsward als boekbinder en winkelier in schrijf en kantoorbehoeften. Hij doet dat aan de Groote Dijlakker, in huis 293. In november van datzelfde jaar trouwt hij.

19 05 1843 Leeuwarder Courant aankondigig boekhandel

 

LC 21 11 1843 huwelijk PM Feenstra

Pieter is de zoon van een Friese houthandelaar en de kleinzoon van een doopgezind predikant. Hij trouwt met Lamberdina Reinouts uit Franeker.

Dit moeten ze zijn. Wat kijkt hij streng!

P.M. Feenstra, boekhandelaar te Bolsward (1)Lamberdina Feenstra Reinouts.

Er volgen de nodige kinderen en een verhuizing. Zoals dat gaat in die tijd, overlijden veel van zijn kinderen jong, maar ook Pieter zelf wordt niet oud. Hij sterft in 1860 terwijl hij nog geen veertig is. Ik vind een zeer pijnlijk bericht van zijn dood in de Leeuwarder Courant.

LC 24 02 1860 overijden PM Feenstra

Er blijken dan nog vier kinderen in leven. Pieters vrouw Lamberdina  zet het bedrijf voort onder de naam Wed. P.M. Feenstra. Uit de weinige aanwijzingen die ik kan vinden, kan ik afleiden dat ze dit zeer goed doet. Het bedrijf moderniseert en komt tot bloei.  In 1873 overlijdt echter ook haar twintigjarige zoon Marten, wat zonder twijfel weer een enorme klap moet zijn geweest. Van haar 7 (?) kinderen zullen alleen haar twee dochters trouwen. De voornaam ‘Metje’ kan driemaal worden gebruikt.

In 1879 is er gelukkig positief nieuws te melden: jongste dochter Sijbrigje trouwt.

Sybrigje Marckelbach Feenstra als klein kind.

Sybrigje Feenstra als kind in Friese klederdracht. De foto is gemaakt in Bolsward. (c) Marco in ‘t Veldt

Dat doet ze met een apothekerszoon uit Harderwijk. Uit de akten blijkt dat Gijsbert Matthijs Märckelback de helft is van een tweeling, en dat zijn moeder zes dagen na de geboorte sterft aan ‘zenuwkoortsen’.  Ik neem aan dat dit ‘kraamvrouwenkoorts’ was.  De vader blijft achter met Gijsbert en drie andere kinderen.

Opregte Haarlemse Cournant overlijden moeder Marckelbach

Als hij volwassen wordt, komt Gijsbert als bediende in de winkel en drukkerij van de wed. P.M Feenstra werken. Kennelijk klikt het met dochter Sijbrigje. Zakelijk gezien in ieder geval een verstandige keus, want Gijsbert brengt het bedrijf tot bloei en na zijn dood zal Sijbrigje die succesvol voortzetten tot haar zoon Adriaan (Ad) het van haar overneemt.

Sijbrigje zal de geschiedenis ingaan als de Wed. G. M. Märckelbach, uitgeefster van onder meer de Bussumsche Courant (1898-1967) en eigenaresse van de drukkerij die naar haar genoemd werd. Haar naam is ook tegenwoordig nog te vinden in het straatbeeld van Bussum, zoals op onderstaande foto’s te zien is.

DSC_0160

DSC_0161

Tafeltje op een terras in Bussum, bedrukt met de naam van mijn overgrootmoeder Wed. G.M. Märckelbach

 

Wie zei er trouwens dat vrouwen vroeger niet werkten?

LC 17 01 1879

Of huis 101 hetzelfde is als het huidige adres Appelmarkt 6 in Bolsward, weet ik niet zeker. Wel zeker is, is dat de boekhandel van Feenstra/Märckelbach kort na de start op het huidige adres van het Boekhuis zat.  Dus: het Boekhuis is niet zomaar een boekhandel. De winkel is gesticht door mijn voorouders. Ik werd er wel door geraakt: zonder dat ik het wist, was ik in het het huis geweest waar mijn oma moet zijn geboren.

Hoe ging het verder?

Gezin GM Marckelbach, met drie kinderen

Het gezin van Gijsbert en Sijbrigje Märckelbach, maar nog zonder jongste dochter Lamberdina. (c) Marco in ‘t Veldt

Gijsbert en Sijbrigje verlaten Bolsward drie jaar na de geboorte van hun jongste dochter Lamberdina.  Daar is een economische reden voor. Hun bedrijf publiceert namelijk veel boeken en een tijdschrift gericht op kwekers. De Nederlandse land- en tuinbouw ontwikkelt zich in die tijd snel. Nog steeds is Nederland een koploper op dat gebied. Als drukkerij richten ze in 1886 het tijdschrift De Plantenbeurs op: ‘Officieel Orgaan der Nederlandsche Tuinbouw-Handelsvereeniging voor Bloemisten, Boomkwekers en handelaren in planten, bollen en aanverwante artikelen.’

LC 16 12 1887

Het tijdschrift blijkt een succes. Omdat veel kwekers in die tijd in en rond het snel groeiende Bussum wonen, besluit het echtpaar Bolsward te verlaten. Het echtpaar trekt in een gebouw dat nog in de lokale geschiedenisboekjes voorkomt als voormalige pastorie, en dat ‘Ma Chaumière’ werd genoemd. Het was een riant buitenhuis  met een grote tuin. Dat geeft aan dat ze er op het moment van de verhuizing financieel gunstig voor stonden. Mijn oma Lamberdina Märckelbach, na drie zonen de enige dochter die de volwassen leeftijd bereikte, werd nog in Bolsward geboren maar verhuisde mee toen ze drie jaar was. Met haar trotse rode haar is zij zich altijd Fries blijven voelen. Kwam ik als kind bij haar op bezoek dan kreeg ik steevast Fries suikerbrood te eten. Heerlijk!

geboorteaangifte oma

Later zou ze dus trouwen met Aldert Meijer, mijn opa. Die groeide op in de Nassaulaan in Bussum waar zijn ouders een kruidenierswinkel dreven. Een paar winkels verderop was een boekhandel die ook nog steeds bestaat: Boekhandel Los. Die zaak heeft zelfs nog steeds dezelfde naam.  Boekhandel Los werd in 1887 gesticht door Roelof Los (Leeuwarden 1863 – Amsterdam 1935). Toen Los zijn winkel begon was hij pas 21 jaar, maar hij had kennelijk een goede leerschool gehad, namelijk aan de Appelmarkt 6 in Bolsward, bij Gijsbert Märckelbach. Toeval? In 1898 verkocht Los de winkel trouwens, om in Amsterdam een drukkerij te beginnen met Gerard Dijkhuis. Dijkhuis was getrouwd met een zus van mijn opa. Een merkwaardige verwevenheid, waarvan ik niet weet of het allemaal toeval was. Misschien waren ze wel allemaal met elkaar bevriend.

In ieder geval: in Bolsward werden de winkel en drukkerij verkocht en omgezet in een ‘NV.  Bolswardsche Handelsdrukkerij, boek- en kantoorhandel en boekbinderij, voorheen weduwe P.M. Feenstra.’ Dat werd bekendgemaakt in de Nederlandse Staatscourant van 20 juli 1896. Hoe hij toen ging heten, weet ik niet, maar waarschijnlijk is de winkel een aantal keren van eigenaar en naam verwisseld.

Online vind ik ook nog een oude foto van de drukkerij/boekhandel onder een andere naam: Schermer. De foto geeft geen jaartal, maar ik schat dat hij uit het begin van de negentiende eeuw dateert

.Drukkerij en boekhandel Schermer

Om te concluderen: Ik denk dat we veilig mogen aannemen dat het Boekhuis in ieder geval veel ouder is dan de jaren ’30, en teruggaat tot 1843. Voor mij heeft zich hiermee weer een stuk familiegeschiedenis geopenbaard waar ik geen weet van had. Mijn liefde voor boeken en schrijven lijken in ieder geval niet uit het niets te komen.

Heb ik het goed, dan is de boekhandel aan de Appelmarkt in Bolsward al 173 jaar oud. Als ik de eigenaar was, dan zou ik me vast gaan opmaken om dit prachtige 175-jarige bestaan te gaan vieren en het mooie jaartal in gouden letters op de ruiten zetten ‘Sedert 1843.’

Gefeliciteerd alvast!

Advertisements