De bestuurder van een auto valt in slaap en botst tegen een muur. Wie is verantwoordelijk voor de schade? Het stuurmechanisme van de auto of de bestuurder?

‘Door de noden van grote delen van de bevolking stelselmatig te negeren, heeft de zittende beleidselite de tegenkrachten opgeroepen die nu overal de beschaafde naoorlogse democratische consensus op de proef stellen,’ schrijft historicus  Thomas von der Dunk vandaag in de Volkskrant. Zijn stelling is dat een neoliberale elite het extremistisch-nationalisme heeft opgeroepen.

Aan de ene kant kan ik een heel eind meegaan in zijn redenatie, maar aan de andere kant jeukt het me vreselijk. Hoezo hebben altijd anderen de schuld? Is het niet de buitenlander of de asielzoeker, dan is het wel ‘de elite.’ En wie is die elite dan?

We leven in een democratie.  In een democratie zit ‘de kiezer’ aan het stuur en is verantwoordelijk voor de politieke koers. Ziet hij na vier jaar dat de auto van de weg dreigt te raken, dan stuurt hij bij. Punt is wel: je moet je ogen open houden en op de route letten.

Politiek doet wat de kiezer wil

De kiezer, dat zijn wij allemaal. Doet de politiek in Nederland dingen die de kiezer niet wil? In principe zou de Nederlandse politiek een afspiegeling moeten zijn van de opvattingen van de Nederlandse bevolking. En volgens mij is zij dat. Volgens mij heeft de Nederlandse politiek precies gedaan wat de kiezer er van kon verwachten, op basis van de verkiezingsuitslag. Nederland heeft decennialang gestemd op conservatieve neoliberale partijen en dat is de koers die ons land gevolgd heeft.

Na het begin van de crisis werd nota bene de VVD de grootste partij, de ‘bankenpartij,’ dé partij bij uitstek die staat voor alle gedachtegoed dat de crisis heeft veroorzaakt.  Van spijt bij de kiezer bleek mij niets. Als er iets één partij het neoliberalisme propageert is het de VVD en die heeft inderdaad precies gedaan wat men van neoliberalen mag verwachten: de gevolgen van de bankencrisis afwentelen op de zwakste schouders, en verder zo min mogelijk veranderen aan datgene dat de crisis veroorzaakt heeft. Niet alleen in Nederland, maar in heel Europa. Als er iemand hierin iets te verwijten is, dan is het ‘de kiezer.’

Ook binnen Europa werden de gevolgen van de crisis niet afgewenteld op de financiële wereld en de bankiers die de crisis hadden veroorzaakt. Integendeel. De banken en bankiers werden gered met miljarden belastinggeld. Wie bleef zitten met de gevolgen was de gewone man, bijvoorbeeld in Griekenland. Dat land – slachtoffer van een weeffout in de Euro –  zou zijn schulden tot op de laatste cent moeten terugbetalen.

Die koers werd door de Nederlandse kiezer helemaal gesteund. Dat ging bijvoorbeeld allemaal gepaard met een complete campagne in de Telegraaf – niet bepaald een elitekrant – waarin duidelijk gemaakt werd dat het allemaal de schuld van de Grieken zelf was. Die zouden lui zijn en te vroeg met pensioen gaan, feitelijk onwaarheden, maar wel wat de kiezer graag hoorde. De Nederlandse kiezer hoorde graag Mark Rutte beweren dat er ‘geen cent meer naar Griekenland’ ging. De lonen van gewone Grieken werden gehalveerd en hun belastingen gingen 337% omhoog, terwijl er niets gebeurde om geld bij de rijken weg te halen. De Nederlandse kiezer vond het allemaal geweldig. Van enige tegenstelling tussen elite en de ‘gewone kiezer’ bleek er in Nederland helemaal geen sprake te zijn. Eensgezind trokken zij op om op meedogenloze wijze geld uit de armsten van de armsten te persen. Als er al tegengeluiden kwamen, kwamen die juist uit de elitaire hoek, NRC en VPRO.

Wilders medeoorzaak vluchtelingencrisis

Over elitair gesproken: ons langstzittende parlementslid is ene Geert Wilders. Als er iemand elitair is, dan is het Geert. Toen het Nederlandse parlement in 2003 mocht stemmen over de vraag of Nederland mee zou doen aan de illegale oorlog van president Bush tegen Irak, was het merendeel van de bevolking (89%) tegen. Ons langst zittende parlementslid trok zich echter helemaal niets aan van de stem van het volk en stemde vóór een illegale oorlog. Daarmee raakten landen als Irak en Syrië compleet in de vernieling, vielen er heel veel slachtoffers en ontstond IS. Ook kwam er een ongekende vluchtelingenstroom op gang, waarvan een fractie Europa bereikt.

Rekent de kiezer Wilders nu af op zijn foute stemgedrag?  Neemt hij zelf de verantwoordelijkheid voor zijn betrokkenheid bij een illegale oorlog? Niet bepaald. Zijn partij is inmiddels virtueel de grootste. Ook hier trekken elite en de gewone kiezer samen op om samen de rekening bij de allerzwaksten te leggen. Heel gewone mensen die op vlucht zijn voor oorlog en geweld worden behandeld alsof ze criminelen zijn, en we zien in grote delen van Europa dat dit volkomen democratisch gebeurt. Overal groeien de anti-emigratiepartijen, en ze hebben aanhangers in alle sociale lagen.

De kiezer is te lui

Ooit hadden we een beperkt kiesrecht. De elite bepaalde wat goed was voor het land. Dat is lang geleden. Tegenwoordig mag iedereen stemmen. De gewone kiezer is dan ook ruim in de meerderheid, en daarmee ook aansprakelijk voor de gemaakte politieke keuze’s.

Waar het misgaat, is niet dat de elite niet meer luistert naar het gewone volk. Integendeel, politici die hun eigen koers varen zijn steeds zeldzamer. De politieke koers wordt steeds meer bepaald door opiniepeilingen.  Nee, wat  er fout gaat, is dat de gewone kiezer domme keuze’s maakt. Keuze’s waar hij achteraf misschien spijt van heeft, maar waar hij niet meer bereid is de verantwoordelijkheid te dragen.

Hoe kan dat? Iedereen maakt natuurlijk wel eens een fout. Maar dat het nu zo massaal fout gaat?  Een belangrijke oorzaak kan ook zijn dat een steeds groter deel van de kiezers te lui is om deel te nemen aan de politiek en alles wat daarbij hoort.  De kiezer is achter het stuur in slaap gevallen. Regelmatig spreek ik bijvoorbeeld mensen die denken dat de SP de partij van Geert Wilders is, en dat soort dingen. Dan valt mijn mond open van verbazing, en zou ik bijna gaan pleiten voor een soort toelatingstest voor het stemhokje.

We zien bijvoorbeeld het aantal krantenabonnementen ieder jaar schrikbarend teruglopen. We zien het aantal leden van politiek partijen naar bijna nul teruglopen. We zien het aantal vakbondsleden ieder jaar teruglopen. Waarom? ‘Geen tijd voor,’ hoor ik veel als argument. Van mensen die vervolgens wel tijd hebben om hele dagen naar een televisie te staren waarop mensen tegen een balletje trappen of rondjes fietsen.

Als je stemrecht hebt, staan daar volgens mij ook plichten tegenover. Eén daarvan is om geïnformeerd te zijn en te weten op wie en wat je stemt. En belangrijk: als achteraf blijkt dat je het fout hebt gedaan, daar ook zelf de verantwoording voor nemen, in plaats van ‘de elite’ of ‘de allochtoon’ of ‘de asielzoeker’  de schuld te geven.

Wordt het niet eens tijd om gewoon te zeggen hoe het is? Als je dronken achter het stuur in slaap valt, ben je zelf verantwoordelijk voor het ongeluk. Als je te lui bent om te ergens in te verdiepen, moet je niet klagen. Als je geen lid bent van de politieke partij of vakbond, en te lui bent om een krant te lezen, en vervolgens op de verkeerde partij stemt, zijn de gevolgen daarvan je eigen verantwoordelijkheid.

Ik durf er een krat bier op te zetten, dat veel politici dit ook wel eens denken, maar welke politicus durft de kiezer nou eens hardop te zeggen waar het op staat? Want tsja, je moet je kiezers tevreden houden.

Advertisements