Tags

, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

Piet Hein 1856. Gezagvoerder A. Meijer. Schilderij door Jacob Spin.

Piet Hein 1856. Gezagvoerder A. Meijer. Schilderij door Jacob Spin.

Via de Stichting Jacob Spin kwam ik er achter dat mijn verre voorvader kapitein A. Meijer twee schilderijen van zijn schip de Piet Hein had laten maken. Maar waarom twee? En kon ik meer over A. Meijer in mijn familie ontdekken?

Ik heb geluk. Op internet zijn er fanaten die er hele genealogieën op zetten. Bovendien was Meijer een kapitein, en er blijken behoorlijk goede websites over scheepvaartgeschiedenis in Nederland te zijn. Die vermelden gegevens die ooit nodig waren voor de verzekering van de schepen, maar die nu heel bruikbaar blijken voor het achterhalen van de geschiedenis van de scheepvaart.

Toch weet ik eigenlijk alleen namen en jaartallen te achterhalen. Daarnaast komt ik iets meer te weten over het ‘decor,’ de plaatsen waar levens zich afspeelden. Zo weet ik nu voor mijn gevoel toch een stuk meer, zoals u hieronder kunt lezen.

Vernoemen

Mijn voorvader waar het om gaat, blijkt voluit Aldert Jacobs Meijer te heten. Hij was kapitein en vroeg scheepsschilder Jacob Spin om zijn schip de Piet Hein te schilderen.

Alderts vader heette Jacob Aldert Meijer, en was ook kapitein. Dat vernoemen was heel gewoon in die tijd. Kreeg je een zoon, dan gaf je hem meestal twee voornamen; die van je vader en die je schoonvader. Kreeg je nog een zoon, dan draaide je de voornamen om, of nam je andere namen uit de familie.

Aldert is geboren op zondag 1 juli 1821 op Schiermonnikoog. Hij is overleden op vrijdag 21 september 1877 in St. Petersburg, of onderweg daarnaartoe.  Hij werd volgens mijn moeder in Petersburg gebalsemd, maar het is niet bekend waar hij is begraven. Moeder veronderstelt dat Aldert in Petersburg is begraven, maar misschien hebben ze zijn lijk gebalsemd om het mee terug te nemen naar Nederland. Ik heb  echter (nog) geen graf van hem kunnen vinden.

Drie gezinnen Meijer-Zeilinga naar Nieuwendam
Aldert trouwde op 25 januari 1846 in Nieuwendam met Grietje Zeilinga, die ook van Schiermonnikoog kwam. Volgens het KNMI was het tien graden en een betrokken regenachtige dag.

Maar waarom vond het huwelijk tussen twee mensen van Schiermonnikoog plaats in Nieuwendam?

Het gemeentehuis van Nieuwendam rond 1900. De huidige kerk stond er in die tijd nog niet, dus in welke kerk mijn voorouders getrouwd zijn?

Het gemeentehuis van Nieuwendam rond 1900. De huidige kerk stond er in die tijd nog niet, dus in welke kerk mijn voorouders getrouwd zijn?

Van de familie Zeilinga staat een prachtige genealogie online, die voor mij heel waardevol blijkt. Met wat puzzelen en gokken weet ik ongeveer de volgende gang van zaken te reconstrueren. Aldert Meijer trouwde met de vier jaar oudere Grietje Zeilinga. Zij was geboren op vrijdag 6 juni 1817 in Schiermonnikoog en overleed op maandag 15 januari 1877 in Nieuwendam, 59 jaar oud. Zij was de kleindochter van Abraham Edes Zeilinga, een rijke zeilmaker, geldschieter en burgemeester van Schiermonnikoog, die zelf ook met een Meijer/Meyer getrouwd was.

Grietje had tien broers en zussen, die allemaal als tweede naam Edes meekregen, de voornaam van vader. Eén van haar broers was kapitein Abraham Edes Zeilinga. Die trouwde ongeveer tegelijkertijd met de zus van Aldert Jacobs: Trijntje Meijer. Het was dus kennelijk een hechte familie, met meerdere huwelijken tussen Zeilinga’s en Meijers. Schiermonnikoog had weinig bewoners.

Abraham had ook een tweelingbroer: Jacob. Die was de eerste van de drie die trouwde, en wel met een meisje uit Amsterdam. Dit moet de aanzet hebben gegeven tot een massale verhuizing, hoewel er geloof ik al eerder Zeilinga’s richting Nieuwendam/Amsterdam waren vertrokken.

Kort daarna wonen de drie kapiteinsfamilies namelijk alle drie in Nieuwendam, waar ook de huwelijken plaatsvinden. Later laten ze de oudere familieleden overkomen uit Schiermonnikoog. Er bestond nog geen pensioen, dus moet de ouderenzorg via participatie plaatsvinden. En dus nam je je ouderen in huis als ze hulpbehoevend werden.

Oude haven in Nieuwendam

Oude haven in Nieuwendam

Nieuwendam is een havendorpje ten noorden van Amsterdam en is tegenwoordig ingelijfd door die grote stad. Indertijd was het een klein plaatsje met 1500 inwoners en een kerk. Het lag aan het IJ en vanuit de huizen in Nieuwendam had je een prachtig uitzicht op de schepen die naar en van Amsterdam voeren.  De Nieuwendammerdijk werd daarom wel de Kapiteinshemel genoemd.

Op diezelfde IJ voer ook scheepsschilder Jacob Spin de binnenkomende schepen tegemoet. Hij probeerde de kapiteins over te halen om hun schip door hem te laten schilderen….

In die kapiteinshemel woonden de drie kapiteinsgezinnen Meijer en Zeilinga dus. Maar ik weet niet precies waar.. en dat zou ik graag weten.
Veel van de oude kapiteinshuizen staan er nog. Ze zijn van hout en herkenbaar aan de typische klokgevels.

De kapiteinshemel in Neuwendam. Woonde mijn betbetovergrootvader Aldert Jacobs Meijer hier ergens?

De kapiteinshemel in Nieuwendam. Woonde mijn betbetovergrootvader Aldert Jacobs Meijer hier ergens?

Wat er in ieder geval nog staat: het toenmalige stadhuisje. Nieuwendammerdijk 461. Aandachtig bekijk ik de foto (ik moet echt een keer naar Nieuwendam toe). Klein maar prachtig. Daar trouwden mijn betbetovergrootvader en zijn vrouw dus.

Het vroegere gemeentehuis van Nieuwendam waar Aldert Jacobs Meijer en Grietje Zeilinga trouwden.

Het vroegere gemeentehuis van Nieuwendam waar Aldert Jacobs Meijer en Grietje Zeilinga trouwden in huidige staat. De bakstenen zijn een moderne toevoeging.

En nu? Nu blijkt dat huisje tot mijn verrassing bewoond te worden door Aafke Steenhuis! Voor de mensen onder u die haar niet kennen: ze heeft een paar prachtige boeken over de geschiedenis van Groningen en de grote zeilschepen van Delfzijl geschreven, en ik ben bij een paar van haar lezingen geweest. Maar nu zit de historica zelf opeens midden in míjn geschiedenis!

Aafke Steenhuis

Aafke Steenhuis

Rijke tijd
Aldert Jacobs Meijer en zijn vrouw Grietje woonden dus tres chique. Zo’n kapitein had een behoorlijk inkomen. Na de Franse tijd had Nederland geen schip meer over gehad en koning Willem I wilde dat we weer een trotse zeevarende natie werden. Dus kwamen er subsidies. Royale subsidies. Al snel werden er veel nieuwe schepen gebouwd.

Bovendien werden die schepen steeds ranker en sneller, zoals ook op ons schilderij van de Piet Hein te zien is. Rond 1856 schijnt de zeilvaart op haar hoogtepunt te zijn geweest, en de scheepvaart op de Oostzee – de moedernegotie- was voor Nederland altijd al van levensbelang geweest. Graan, hout, leer en wat niet meer zij…

Mastenwoud iet Oosterdok in Amsterdam in 1865.

Mastenwoud in het Oosterdok in Amsterdam in 1865, ongeveer waar nu Museum Nemo ligt.

Op oude foto’s van de Amsterdamse haven zie je de schepen liggen.  De fotografie was net in opkomst en schepen vormen een geduldig onderwerp. Het rechter schip (foto hieronder) lijkt op de schoener op de Piet Hein, al ligt het hoger op het water omdat het geen vracht heeft. Prachtig!

Zeilschepen in Amsterdam. Foto van Jacob Olie

Zeilschepen in Amsterdam. Foto van Jacob Olie

Drama: wezen naar Bussum
Maar het was niet allemaal rozengeur en maneschijn, zoals uit de harde jaartallen blijkt.
Aldert en Grietje twee kregen vier kinderen, voor die tijd een bescheiden aantal.

*Stientje Meyer, geboren op woensdag 12 april 1848 in Nieuwendam(†1893).
*Lollina Meyer, geboren op donderdag 17 februari 1853 in Nieuwendam (†1924).
*Jacob Meyer, geboren op zaterdag 16 januari 1858 in Nieuwendam  (†1915).
*Aldert Meyer, geboren op vrijdag 20 juni 1862 in Nieuwendam (†1899).

Als ik de cijfers die ik al vaker heb bekeken, nog eens in samenhang bekijk, zie ik opeens een drama.

Grietje overleed op maandag 15 januari 1877 in Nieuwendam, 59 jaar oud, lees ik nogmaals. Albert overleed vrijdag 21 september 1877. Dus hij had net zijn vrouw begraven en was als weduwnaar op reis naar Petersburg. En toen overleed hij zelf!

Hun kinderen waren dus opeens wees. De oudste, Stientje, was negenentwintig en net getrouwd.  (Op zondag 8 juli 1877 in Nieuwendam met Gerardus Hermanus Dijkhuis uit Veendam, stuurman en later drogist).

Lollina was 24 jaar. Jacob was 19 maar Aldert was dus nog maar elf jaar oud.

Het enige wat mijn moeder er nog van weet is dat zijn zussen voor Aldert een kruidenierswinkel in Bussum hebben gekocht. Daar trouwde Aldert met Cornelia Groot uit Zaandam en kreeg één kind: ook een Aldert. Deze derde Aldert was mijn opa, die ik nooit heb gekend. De kruidenier Aldert overleed al toen hij 36 jaar was, en mijn opa dus groeide op zonder vader, terwijl zijn moeder de winkel voortzette. Ongetwijfeld als ‘Weduwe Meijer’ zoals dat toen heette.

Opmerkelijk: de zussen Stientje (en haar twee kinderen) en Lollina verhuizen ook naar Bussum, net als broer Jacob.

Lollina was kort na de dood van haar vader, in Koog aan de Zaan getrouwd met de aldaar wonende ‘handelaar in drogerijen’ Jan Hendrik Dijkhuis (Oosterdiep, Veendam 1849- †Bussum ??). Dat was de broer van Gerardus Hermannus Dijkhuis, waar haar zus Stientje mee was getrouwd. De twee broers kwamen overigens uit een gezin Dijkhuis van maar liefst zestien kinderen, waarvan de meesten al vroeg stierven.

Het leuke is dat ik eindelijk eens een adres weet te achterhalen. Samen woonden Jan Hendrik en Lollina in Leiden in de Breestraat 124.

Hoe het precies zit weet ik niet. Volgens de burgerlijke stand van Leiden woonden ze in Leiden van 1905 t/m 1909. Het stel verhuisde in 1909 uit Leiden naar Bussum. Maar ze kregen al in 1880 een kindje in Leiden, dat al binnen een maand stierf. Daarna bleef het stel kinderloos. Misschien zijn ze meerdere malen verhuisd, en hebben ze dus tweemaal in Leiden gewoond. In ieder geval heb ik er nu eens een beeld bij. De Breestraat is nu een drukke winkelstraat, en het voormalige woonadres van mijn voorouders was waarschijnlijk een winkel (drogist) die nu is samengevoegd met de winkel er naast, tot ‘105 m2 aantrekkelijke winkelruimte,’ zoals Funda meldt.

Breestraat 122-124 in Leiden.

Breestraat 122-124 in Leiden.

Waarom verhuist iedereen naar Bussum? Geen idee. In ieder geval is het afgelopen met de zeevaart.

Graf van Lollina Meijer en Cornelia Groot in Bussum

Graf van Lollina Meijer en Cornelia Groot in Bussum

Is er nog iets van de familiegeschiedenis in Bussum uit die tijd te vinden? Weinig. Mijn overgrootmoeder Cornelia Groot en Lollina Meijer blijken nog samen onder één grafsteen te liggen op de algemene begraafplaats in Bussum. Van de rest geen spoor. Waarom zijn de mannen niet bij hun vrouwen begraven? En waarom is er van de mannen überhaupt geen graf te vinden? En waar is zus Stientje?

Een schilderij van generatie op generatie

Door mijn naspeuringen weet ik nu in ieder geval wel de herkomst van het schilderij van mijn oma. Het is in 1856 gemaakt in opdracht van Aldert Jacobs Meijer. Toen deze overleed, kregen zijn kinderen het. Van die kinderen was Lollina de langstlevende. Zij stierf in 1924 in Bussum, en moet het schilderij op enig moment hebben gekregen.

Het schilderij moet toen zijn gegaan naar Cornelia Groot, de weduwe van Aldert Meijer of meteen naar haar zoon Aldert Meijer.

In ieder geval: toen Cornelia stierf († dinsdag 22 september 1931) moet mijn opa het hebben geërfd. Hij hing het aan de wand van zijn huis, aan de haard boven die kolenkachel. Toen mijn opa overleed, bleef het schilderij bij mijn oma hangen in haar huis aan de Brinklaan in Bussum, waar een klein jongetje er vaak vol verbazing naar keek. ‘Al die schepen zo vlak bij elkaar. Botsen die niet?’ vroeg ik me dan af.

Lees hier verder over de schepen die Jacob Aldert Meijer bevoer, in deel 3.

Advertisements