Tags

, , , , , , , , ,

Piet Hein 1856. Gezagvoerder A. Meijer. Schilderij door Jacob Spin.

Piet Hein. Gezagvoerder A. Meijer 1856. Scheepsportret door Jacob Spin

In een serie blogs ga ik in op een stukje familiegeschiedenis van de families Meijer en Zeilinga van Schiermonnikoog, rond een schilderij van de Piet Hein uit 1856. Ik ben bezig die uit te zoeken.

Een blauwe lucht en vreemde bruine golven. Piet Hein. Gezagv. A. Meier 1856, vertelden prachtige gouden letters me. Maar dat was echt alles wat ik van het schilderij wist.

Wat was dat voor raar schilderij, dan mijn oma aan de wand had hangen, boven de kachel? Er staan drie zeilschepen op, met op de achtergrond een vuurtoren en iets dat op een Waddeneiland lijkt. Als kind vond ik het al een fascinerend schilderij, al die schepen zo dicht op elkaar, zouden die niet botsen?

Mijn moeder wist te vertellen dat het was gemaakt door een bekende schilder, Jacob Spin, voor één van mijn voorvaderen. Die was kapitein geweest op het schip en voer er mee op de Russische stad Sint Petersburg. Oma had ook nog een zilveren lepel uit Rusland en wat gebroken Russisch porselein. Meer wisten we er niet van in de familie.

Jacob Spin

Zo langzamerhand werd ik steeds nieuwsgieriger, en in mijn vakantie besloot ik onlangs of ik er iets meer over te weten kon komen. Dat schilderij… wie heeft het gemaakt en waarom? Wat is het verhaal er achter? Is er een verhaal? Of is alles in de mist der tijd verdwenen?

Waar begin je te zoeken? Al snel vond ik de prachtige website van de Stichting Jacob Spin. Die stichting is informatie over de scheepsschilder uit Amsterdam aan het verzamelen. Het bleek dat ze het schilderij van mijn oma nog niet kenden. Maar ze hadden wel een verrassing voor me: er blijkt nog een schilderij te zijn van de Piet Hein. (Of niet? Hoe dat zit vertel ik een volgend blog).

Over een jaar of vijf moet er een boek over komen, een complete beschrijving van het leven en werk van Spin. En dat verdient hij. Toegegeven: Spin heeft niet de dramatische statuur van een Rembrandt of Van Hals. Spins werk zul je niet in de kunstmusea vinden en zijn schilderijen zijn qua euro’s bijna niets waard.

Toch is Jacob Spin is een zeer belangrijke schilder (Amsterdam 27 april 1806 – 3 juni 1875). Je vindt zijn werk wel in maritieme musea. Sterker nog, je kunt haast geen scheepvaartmuseum binnenlopen zonder er werk van Jacob Spin te vinden. Bovendien bevindt het grootste deel van zijn oeuvre zich in privébezit, vaak bij de nazaten van de scheepskapiteins die de schilderijen besteld hadden. Het grote aantal is niet vreemd, want Spin moet meer dan duizend scheepsportretten hebben gemaakt. Hij is daarmee één van onze belangrijkste bronnen voor onze maritieme geschiedenis.

Jacob Spin begon als zeeman maar stapte over naar de vaste wal. Daar vervaardigde zijn hij schilderijen tussen 1824 en 1873, vaak op verzoek van kapiteins of in opdracht van de reder. Deze scheepsportretten vormen een zeer belangrijke iconografie van de zeilvaart van de negentiende eeuw, de bloei van de zeilvaart. Bij de Stichting Jacob Spin zijn er al zo’n 650 bekend, die mooi zijn gepubliceerd op de website van de stichting, en nu eentje meer dus.

Ik moet zeggen: ik ben onder de indruk van het werk van deze stichting. Zo wordt een uniek stuk geschiedenis van ons land blootgelegd en voor iedereen toegankelijk.

Spin schilderde in een verbluffend hoog tempo. Het verhaal gaat dat hij op het IJ bij Amsterdam schepen tegemoet voer om de kapiteins over te halen om hun schip te laten schilderen. Die bleven niet lang, want het schip moest verder op de wereldzeeën.

Spin gebruikte daarom geen langzaamdrogende olieverf maar hij maakte aquarellen. Waterverf wordt nog vaak gezien als minderwaardig, maar hij paste het met verbluffende precisie toe. De kapiteins wilden natuurlijk dat hun schepen precies leken, en daarom moest bijvoorbeeld de tuigage tot in de details kloppen.

Tweemaal

Waarom was het nu zo druk om het schilderij van mijn oma? Kapiteins wilden graag dat hun schip goed te zien was. Daarom schilderde Spin het altijd tweemaal, van verschillende kanten, zodat beide zijden, de boeg en de achtersteven er duidelijk op stonden. Hij schilderde er vaak nog een derde kleiner schip bij. Waarschijnlijk om het schilderij een zekere symmetrie te geven, maar tegelijk om de symmetrie te doorbreken, doordat het derde schip afweek van de twee anderen. Het was meestal kleiner, en meestal minder gedetailleerd geschilderd, alsof het er niet echt bij hoorde.

Dat is echter op het schilderij van mijn oma anders. Ja, er staat een derde schip op, maar dat is ook gedetailleerd geschilderd en ook belangrijk. Waarom? Dat ontdekte ik pas onlangs…daarover meer in een volgend blog.

Lees hier verder in deel 2 van deze geschiedenis.

Advertisements