Af en toe schrijf of vertaal ik stukken voor de Nieuwsbrief Groningen-Yabalya. Groningen heeft een stedenband met deze plaats in de Gazastrook. Ooit bouwde de stad er een jongerencentrum, maar na de zoveelste oorlog was het gebouw nodig voor andere doeleinden, en nu is het een technische school. De toestand in Gaza lijkt inmiddels alleen maar te verslechteren. ‘Hoe is de situatie nu?’vroeg ik aan Midden-Oostencorrespondent Ad Bloemendaal:

De Arabische Lente is omgeslagen in een Arabische Winter, zonder dat de Arabieren ooit de zomer hebben meegemaakt. In Gaza lijkt inmiddels een ijstijd uitgebroken. Het kuststrookje is vrijwel van de wereld afgesneden en de leefsituatie van de bevolking lijkt ondragelijk. De grens naar Israël was al bijna dicht, maar sinds kort zijn ook de illegale smokkeltunnels naar Egypte gesloten. Komt de bevolking nu in opstand? Komt er een einde aan het bewind van Hamas? We vragen Midden-Oostencorrespondent Ad Bloemendaal naar zijn indrukken.

Hamas
Hamas kwam in 2006 aan de macht door een gril van de internationale gemeenschap. In dat jaar hielden de Palestijnen democratische verkiezingen. Op aandringen van het Westen deed ook Hamas mee, een organisatie die door Israël en de VS als terroristisch wordt gezien. Uit onvrede met het corrupte Fatahbewind kozen de Gazanen voor de enige andere optie: Hamas. Sindsdien zijn de grenzen met Israël op slot. De bewoners van Gaza krijgen via de grens met Israël slechts een minimum aan levensmiddelen het land binnen.

Enige tijd wisten bewoners via lange ondergrondse tunnels extra brandstof en voedsel de strook binnen te smokkelen vanuit Egypte, al bleven de officieel grenzen dicht. Verlichting leek er te komen voor de Palestijnen, toen Egyptenaren een jaar geleden voor Morsi kozen als president, een man die sympathiek stond tegenover Hamas. Sinds het Egyptische leger op 3 juli 2013 president Morsi afzette, treedt Egypte echter hard op tegen de smokkelaars en zijn de tunnels gesloten. De inwoners van Gazastrook worden keihard getroffen, en zien hun aanvoer van schaarse brandstof en levensmiddelen opdrogen.

Ad Bloemendaal
De geboren Groninger Ad Bloemendaal is tegenwoordig Midden-Oostencorrespondent en schrijft vanuit het Israëlische Tel Aviv indringende artikelen over de huidige toestand voor de Volkskrant. Bloemendaal: “Het wordt steeds moeilijker om de Gaza-strook binnen te komen maar ik kom daar om de paar maand. Ik zie de situatie er snel verslechteren.”

“Zolang Hamas aan de macht is, is er hier geen toekomst,’ laat Bloemendaal de oude Saraf zeggen in zijn artikel ‘Het leven loopt langzaam vast,’ in de Volkskrant van zaterdag 23 november, waarin Bloemendaal de gevolgen van de tunnelsluiting beschrijft. Hoelang laat die toekomst op zich wachten? Hoelang is Hamas nog aan de macht?

Bloemendaal: “Ik zie weinig tekenen van verzet. Onlangs was er een Facebookactie onder jongeren, maar er kwam bijna niemand opdagen. Er zijn mensen die denken, dat nu Morsi verdreven is, Hamas wel zal volgen. De situatie in Gaza is echter nogal anders dan in Egypte. In Egypte kwam er sterke oppositie van het leger tegen Morsi. In Gaza heeft Hamas niet zo’n tegenstander. Er is geen enkele organisatie die de mogelijkheid heeft om Hamas over te werpen. De politie en de milities zijn van Hamas. Het tolereert daarnaast de militie van de Islamitische Jihad, zolang deze zich houdt aan het vorig jaar gesloten bestand met Israel.
Bovendien is mijn indruk dat de bevolking het regime in redelijke mate tolereert, bij gebrek aan een alternatief. De situatie is niet ideaal – integendeel, het gaat helemaal niet goed in Gaza – maar alles is beter dan chaos.”

De grens naar Israël is tegenwoordig beperkt open. Via Erez – de doorlaatpost in het noorden -, kunnen meer dan duizend zieken per maand en een beperkt aantal zakenlieden naar Israël, of via Israël naar de Westelijke Jordaanoever. Via Kerem Shalom in het zuiden, gaan dagelijks honderden vrachtwagenladingen goederen Gaza binnen. Op de zwarte lijst staan op dit moment alleen bouwmaterialen en bepaalde ijzerwaren.

Sinds de ongeveer 1200 tunnels naar Egypte zijn afgesloten is de leefsituatie dramatisch verslechterd. Via de tunnels kwam ongeveer 50% van Gaza’s import binnen. Heel het moderne leven komt tot stilstand. Er is bijvoorbeeld een groot tekort aan brandstof. Daardoor werken bijvoorbeeld de pompen voor water en riolering niet meer constant Als gevolg daarvan stroomt er in enkele wijken op sommige dagen rioleringswater de straten in. Ook de generatoren voor ‘privé-elektriciteit’ werken niet meer.

Bloemendaal: “Vroeger had men bijvoorbeeld zo’n acht uur per dag geen stroom. Nu heeft men zes uur per dag wél stroom. In mijn Volkskrantartikel haal ik het voorbeeld aan van een echtpaar dat in de tachtig is en op de elfde verdieping van een flat woont. De lift werkt het grootste deel van de dag niet. En er is geen water, want de pompen werken niet. Dus hoe moet je in zo’n situatie overleven?”

Bloemendaal ziet wel dat Hamas het moeilijk heeft. Door de tunnels kwamen bijvoorbeeld koffers vol contanten Gaza binnen, hulp uit landen in de Golfregio. Dat is nu afgelopen. Hamas lijdt daarnaast een maandelijks verlies van naar schatting 240 miljoen dollar doordat het geen belasting meer kan heffen op door de tunnels aangevoerde Egyptische goederen.

Bloemendaal: “Er is wel voedsel. Zeven pitabroden kosten 1 shekel, omgerekend zo’n 22 eurocent. Maar uit Egypte kwamen veel relatief goedkope producten en voedsel. Nu moet alles uit Israël komen en betaal je Westerse prijzen. Bovendien heft Fatah er ook nog eens belasting op, voordat het Gaza binnenkomt. Veel mensen kunnen dat allemaal niet meer betalen en kopen op de pof. Zo’n zeventig procent van de mensen moet helemaal of gedeeltelijk leven van de internationale voedselhulp, die wordt verstrekt door UNRWA. Er zijn in Gaza alleen 70.000 ambtenaren – onder wie politiemensen – van de vorige, door Fatah gedomineerde regering, die thuis zitten maar wel een salaris ontvangen uit Ramallah. Zij vormen een soort middenklasse.

Belangen
Ondanks de diepe crisis voorziet Bloemendaal geen instorting van het regime. Ook verwacht hij geen koerswijziging van Hamas. Bloemendaal: “Er zijn drie voorwaarden die het Westen en Israël hebben gesteld aan zakendoen met Hamas. De eisen zijn 1. erkenning van Israel (binnen de grenzen van 1967), 2. afzwering van geweld en 3. erkenning van de bestaande overeenkomsten. Hieraan zal Hamas niet tegemoet komen en dat sluit iedere verdere verzoening uit. Hierdoor kan de huidige situatie lang duren.

Aan de ene kant houdt Hamas zich goed aan het laatste bestand met Israël en zijn er geen aanvallen. Israël heeft er dus bij de situatie neergelegd en denkt terecht dat Hamas de enige factor is die in Gaza de rust kan handhaven.

Aan de andere kant ziet Hamas zich geïsoleerd en omringd door vijanden: Israël, Egypte en die andere Palestijnse partij: Fatah. Zelfs het goede contact met Turkije is verminderd, sinds Egypte de Turkse ambassadeur vorige week het lang uit zette.

Grensovergangen naar Gaza zijn zo goed als afgesloten. Om naar Gaza te gaan heb ik naast mijn paspoort perskaarten nodig van Israel en Hamas. Na de Israëlische ‘grenspost’ passeer je eerst een post van Fatah (waar Israël zaken mee doet) en vervolgens een post van Hamas (waar Israël geen zaken mee doet). De inwoners van Gaza tolereren het, want zijn wel het één en ander gewend aan tegenslag. Ze accepteren Hamas, want die geeft een zekere mate van rust en veiligheid. Wel zie ik een sterk verlangen naar een verzoening met de andere Palestijnen, met Fatah.”

Zo zijn er veel partijen die er belang bij hebben dat er zo weinig mogelijk veranderd, en dat de huidige situatie nog lang voortduurt. Dat alles wel ten koste van een gewone burgerbevolking van 1,5 miljoen mensen op een gebied zo groot als Texel, waarvan zo’n 66% al voor het sluiten van de tunnels onder de armoedegrens van 2 dollar per dag leefde.
Bloemendaal: “Alles is er op gericht om de situatie van de bevolking in Gaza op een absoluut minimum te houden. Men crepeert niet, men komt niet om van de honger. Er is geen sprake van een humanitaire ramp, zoals dat wel in Soedan of de Sahel voorkomt, maar veel verbetering zal er ook niet optreden.”

Advertisements