Noorderpersocieteit

Maandag 4 maart  was ik bij een discussie van de Noorderperssociëteit  over de toekomst van de journalistiek. Als die er al is.

Het gaat goed met de journalistiek. Er wordt heel wat afgeschreven in Nederland, van roddelpers tot diepgravende journalistiek. Prachtige artikelen die veel gelezen worden.

Het gaat slecht met de journalistiek. De journalistiek is zojuist op een ijsberg gelopen, het internet. Jongeren lezen geen kranten meer en de dag- en weekbladen verliezen in rap tempo abonnees. Voor verhalen op internet wordt niet betaald. We maken water en het schip begint al vervaarlijk te hellen.

Hoe dat gaat aflopen weet niemand maar het lijkt voorspelbaar dat er weinig van de huidige media overblijven. Over tien jaar zullen er weinig kranten en weekbladen op papier meer over zijn. En wat dan?

De Band

In het discussiepanel zaten Jan Dijkgraaf, oud-hoofdredacteur van onder meer HP De Tijd en Metro, Jeroen Smit, hoogleraar journalistiek aan de RUG en Bart Brouwers, hoofdredacteur van Dichtbij.nl. Het was de band die stond te spelen. Verlokkelijke melodieën en teksten met woorden als ‘jong,’creativiteit’ ‘enthousiast,’ ‘freelancer,’ ‘nieuwe media.’

De heren waren samen vastbesloten om het de journalisten in het publiek er eens flink van langs te geven. Die zijn lui, weinig creatief, doen alleen aan  ‘agendajournalistiek’ en zijn dan kwaad dat het ‘alleen maar minder wordt.’ Want de heren en dames journalisten hebben geen verdienmodel. En dat is hun eigen schuld.

Of er ooit een verdienmodel komt is echter zeer de vraag. Daar kun je heel optimistisch over doen als je voor jezelf een nieuw verdienmodel hebt geregeld door professor te worden, maar minder als je hoopt je pensioen te halen in het mooiste vak dat er is.  Als er een journalistiek verdienmodel op internet mogelijk is, waarom bestaat dat nog steeds niet?

Ondertussen in de wereld

Een jaar of wat geleden was ik bij familie in Nieuw-Zeeland. Ik bracht een paar Groene Amsterdammers mee. Wat was de familie daar blij mee! Want in Nieuw-Zeeland is niet één serieuze krant of weekblad. Kranten publiceren echt alleen misdaad (écht, je gelooft het pas als je het ziet, er staat werkelijk geen normaal verhaal in) en onderzoeksjournalistiek bestaat er  al helemaal niet.

Hoe weet je dan wat er gebeurt in de wereld, of hoe de wereld in elkaar zit? Niet dus. Hetzelfde schijnt aan de hand te zijn in de VS, waar er op regionaal niveau nog nauwelijks serieuze nieuwsbronnen over schijnen te zijn. Dan kun je vastklampen aan een krant als de New York Times, die nu wel wat verdient aan internet achter een betaalmuur, maar hoe reëel is dat? De krant heeft 1, 1 miljoen abonnees op de papieren krant, maar het achterland is alleen al in de VS 300 miljoen mensen. Omgerekend naar Nederlandse verhoudingen: 53.000 abonnees. Niet echt indrukwekkend. Zo’n krant kan in Nederland niet uit.

Dat verdwijnen van de kranten in de VS verklaart waarschijnlijk meteen ook veel over het disfunctioneren van de democratie daar. Is dat ook onze toekomst?

Een vergelijkbare crisis

Een crisis zoals de journalistiek die nu meemaakt deed zich eerder voor in de muziekwereld.  En dat terwijl er met Buma/Stemra nog een organisatie is die flink voor de belangen van muzikanten opkomt. (Onder journalisten wordt er tegenwoordig al meer ‘gesampled’ dan in de muziek. Geen stukjes van 10 sec. max. maar ‘hele nummers,’ want bescherming van copyright is er niet in de journalistiek).

Vroeger gingen artiesten op tournee om platen te verkopen, nu is dat andersom. Platen verkopen niet meer sinds je alles gratis van internet kunt halen. Kon je in Nederland als muzikant altijd al moeilijk rondkomen, dan is dat nu nog moeilijker. Maar het kan: want muzikanten hebben een uitwijkmogelijkheid en de taal is internationaal. Dus staan er tegenwoordig zelfs topmuzikanten uit de VS in een klein cultureel centrum als De Oosterpoort in Groningen, want geld moet er verdiend worden.

Nederlandse journalisten hebben die uitwijkmogelijkheid niet, die gaan niet opeens optreden om een krant te kunnen maken. Die kranten verdwijnen en aan internet wordt niet verdiend, behalve door een heel beperkt aantal grote internationale spelers. Zelf giganten als Youtube schijnen het moeilijk te hebben. Als Facebook eens verplicht wordt op te houden met het schenden van onze privacy is het snel gedaan met deze gigant.

Ad Block

Verdienen aan internet? Ziet u wel eens een advertentie op internet? Ik niet. Want ik heb Ad Block, die houdt alles tegen. En zo’n grappig filmpje van de Telegraaf dat start met reclame? Dat kijk ik niet, of anders staat het wel ergens op Youtube zonder reclame.  Wat blijft er over? Nieuwssites zonder reclame-inkomsten, die leven van papieren kranten die binnenkort niet meer bestaan? Moet je daar wel optimistisch over doen? Stoer?

Wees eerlijk en open

Volgens mij staan we op een punt dat we als journalistiek niet meer stoer moeten doen of vals optimistisch. Misschien komt er ooit een verdienmodel, niets is uitgesloten, maar het is nu in ieder geval nog niet in zicht. Ondertussen stroomt het water binnen.  Ik zie zojuist de achterplecht van het schip onder water gaan en ren naar voren.

De toekomst: een journalistiek met alleen maar onderbetaalde overwerkte freelancers die na hun dertigste gedumpt worden, vrijwilligers en hobbyisten, willen we dat? Nog meer kranten die verdwijnen? Journalisten die anderen verwijten dat die haast niets verdienen maar die ondertussen wel hun werk overschrijven?

De journalistiek staat op een keerpunt maar het grootste deel van de Nederlandse bevolking weet het niet. Die weet dat pas als met het verdwijnen van de papieren kranten ook opeens hun internetsites verdwijnen. Blijft de journalistiek tot die tijd navelstaren en elkaar verwijten maken? Het is tijd om duidelijk te maken wat er aan de hand is. Tijd om eerlijk de discussie aan te gaan: help, de journalistiek verzuipt!

Advertisements